به گزارش پایگاه خبری راه وطن به نقل از ایرنا عضو هیات علمی دانشگاه تهران و معاون امور جهانی موسسه «پایاب» با اشاره به اینکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی در دفاع از منشور و وظیفه ذاتی خود دچار خلا رویهای شده است، گفت: این نقص موجبات عدم حضور بازرسان را در ایران فراهم کرده است. البته این وضعیت دائمی نیست و ایران هم در صورت تأمین دغدغههایش با حضور آنها و بازرسیهای دائمی در چارچوب تعهداتش مشکلی نخواهد داشت.
جدال میان جمهوری اسلامی ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره چند و چون از سرگیری کامل بازرسیهای آژانس بین المللی انرژی اتمی از تاسیسات هستهای ایران همچنان ادامه دارد. نقطه شروع این جدال نیز تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به ایران و حمله به تاسیسات هستهای بود. با وجود گذشت قریب به شش ماه از این حمله، آژانس بین المللی انرژی اتمی همچنان از محکوم کردن رسمی تجاوز به تاسیساتی که تحت نظارت کامل این نهاد فنی بود، سرباز زده و البته دستورالعمل ویژه ای هم برای بازرسی از تاسیساتی که مورد حمله نظامی قرار گرفتهاند، ارائه نمیکند. موضع ایران در خصوص نحوه همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز بر پایه مختصات شرایط همکاری پس از جنگ دوزاده روزه و آسیبهایی است که به تاسیسات هستهای ایران وارد شده است.
«محمد اسلامی» رئیس سازمان انرژی اتمی و معاون رئیس جمهور امروز (چهارشنبه سوم دی) در حاشیه جلسه هیات دولت در جمع خبرنگاران با اشاره به اینکه در خصوص همکاری درباره مراکزی که بمباران شده، در ماده ۶۸ پادمان فقط آسیبها و حوادث طبیعی قید و حمله نظامی و جنگ در آن دیده نشده است، گفت: اگر آژانس با جنگ و حمله نظامی موافق است این را باید مصوبه کنند و بگویند بله، حمله به تاسیسات هستهای تحت پادمان مجاز است اما اگر مجاز نیست، باید محکوم کنند و وقتی محکوم کردند باید اعلام شود که شرایط بعد از جنگ چیست؟ اگر که شرایط بعد از جنگ مدون است، آژانس اعلام کند تا، ما طبق آن رفتار کنیم اما اگر نیست، تقاضای ما این بوده است و به آنها نوشتیم، بایستی تعریف و تدوین و مشخص شود که اگر برای یک صنعت هستهای که تحت ثبت آژانس و تحت وزارت آژانس است، حمله نظامی شد، چه اقدامی باید صورت بگیرد.
رئیس سازمان انرژی اتمی تصریح کرد: تا این موضوع تعیین نشود، فشار سیاسی و روانی و پیگیریهای بیربط برای بازرسی دوباره از تأسیسات بمبارانشده و تکمیل عملیات دشمن پذیرفته نیست و پاسخ داده نخواهد شد.
برای برررسی وضعیت فعلی پیشروی ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی و راه برون رفت دو طرف از بنبست اجرایی با ساسان کریمی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران و معاون امور جهانی موسسه پایاب گفتوگوی کوتاهی کردیم.
«ساسان کریمی» در پاسخ به این پرسش ایرنا که پس از فعالسازی مکانیسم اسنپ بک طبق روال و تفاهم اولیه، توافق قاهره میان ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی قابلیت اجرایی خود را از دست داد و اکنون عدم حضور بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تاسیسات آسیب دیده ایران به یکی از چالشها در روابط ایران و آژانس تبدیل شده و راهکار تهران برای تبیین صحیح روند طی شده و جلوگیری از تشدید تنش با آژانس چه ویژگی هایی باید داشته باشد، گفت: باید پذیرفت که توافق قاهره، قطع نظر از کیفیت آن، ماهیتاً یک توافق سیاسی و از جنس تلاشی برای یک راه حل سیاسی لااقل برای رفتن به سوی مدیریت فضا در موقعیت پیش از اسنپ بک بود و به واسطه عدم تداوم شرایط آن زمان، موضوعیت خود را برای جمهوری اسلامی ایران از دست داد. در عین حال، ایران عضو پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای است و علیرغم مواضع، پیشنهادها و تحلیلهای پیش از اسنپ بک در خصوص خروج کشور از ان پی تی در صورت اجرایی شدن سازوکار حل و فصل اختلافات، این اتفاق تاکنون مورد نظر کشور نبوده است. این به معنای تعهد اصولی ایران است اما این تعهد اولاً واجد تحفظاتی است که برای مثال در خصوص صدور موافقتنامه و ویزا برای ایران، حقوقی قائل است و ثانیاً برای بازرسی، الزام وجود پروتکل را در ذات خود دارد.
کریمی با اشاره به اینکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی در دفاع از منشور و وظیفه ذاتی خود دچار خلا رویهای شده است، افزود: این نقص موجبات عدم حضور بازرسان را در ایران فراهم کرده است. البته این وضعیت دائمی نیست و جمهوری اسلامی ایران هم در صورت تأمین دغدغههایش با حضور آنها و بازرسیهای دائمی در چارچوب تعهداتش مشکلی نخواهد داشت. اما این وقفه از دینامیک غیر دوستانه فیمابین عجیب نیست. ضمن اینکه به هر حال ما میدانیم که روح مساله هستهای ایران با تمام ملاحظات فنی، سیاسی است. این ملاحظات سیاسی در وجه ایرانی آن هم متعاقب حمله به تاسیسات و ترور دانشمندان هستهای اش به سختگیریهایی منجر میشود.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه عدم همکاری ایران با آژانس برای کشور سودی ندارد، خاطر نشان کرد: هرگونه عدم همکاری میتواند زمینه اتهامهای مکرری را فراهم آورد. ایران میبایست در چارچوب ان پی تی، اقداماتی که خود مبتنی بر مصالح و منافع ملی میداند را انجام داده و همکاری سازندهای را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی طراحی، مذاکره، توافق و آغاز کند. تمهید و طراحی این همکاری میتواند در شرایط تازه، روزآمد شده و با رویکرد فعالانه و تعیین کننده ایران انجام شود، نه اینکه ایران منتظر این بماند که احیاناً طرحی برای همکاری از طرف آژانس ارائه شود.
کریمی ادامه داد: توافق بر سر یک نسخه روزآمد از چگونگی بازرسی، نیازمند مذاکرهای فشرده و مثمر میان نمایندگی ایران در وین و آژانس است. به هر حال بنبست شکنی در شرایط کنونی از گشوده شدن مسیرهای مسدود و محدود با طرفهای مختلف آغاز میشود و نمیتوان برای دیپلماسی منتظر گذشت زمان یا حادثهای از بیرون بود. هر ابتکاری به خصوص در منطقه با جزئیاتی که تمام طرفها تا حد ممکن به آن ترغیب شوند میبایست مورد توجه و اهتمام قرار گیرد و از جمله، نوعی از شراکت و کنسرسیوم هستهای در منطقه بزرگ پیرامونی ایران، نه خارج از موضوع است نه الزاماً ناکارآمد.
معاون مؤسّسه پایاب در پایان تاکید کرد که عادی سازی فعالیتهای هستهای ایران در مقابل جنگ روانی گستردهای که به خصوص در سالهای اخیر مجدداً افزایش پیدا کرده باید سیاست اصولی هستهای کشور باشد و رویکردهای ناقض این سیاست به گسترش، تعمیق و عادی شدن تهدید علیه ایران منجر خواهند شد.
