چابهار و بدهبستانهای اقتصادی ترامپ با دهلینو/ در عرصه بینالملل همه چیز قابل مذاکره است
به گزارش پایگاه خبری راه وطن سفیر پیشین ایران در هند، اخذ معافیت ۶ ماهه تحریمها از سوی این کشور برای بندرچابهار را نتیجه بدهبستانهای میان دهلینو و واشنگتن دانست و تصریح کرد: در روابط بینالملل هیچ چیز مطلق نیست و همهچیز تابع منافع هوشمندانه کشورهاست و هند نیز در این میدان برای دسترسی به بازار افغانستان نیازمند بندر چابهار ایران است.
معافیت ۶ ماهه بندر چابهار از تحریمهای آمریکا، آن هم پس از تمام تهدیدات «دونالد ترامپ» رئیسجمهور این کشور علیه ایران، خبری قابل تأمل است که از یک سو حکایت از اهمیت این بخش از جغرافیای ایران برای هند دارد و از سوی دیگر نشان دهنده، تغییری است که ترامپ این روزها در برخی موضعگیریها و تصمیمات خود نشان میدهد. این تغییر حکایت از بازی قدرت تازهای در جهان دارد که بر مبنای آن ایالات متحده آمریکا به دلایل مختلف دیگر قادر به انکار قدرتهای نوظهوری چون هند نیست. بازگشت سرمایهگذاری هند در بندر چابهار اما برای آنکه بتواند انتفاعی برای کشور به وجود آورد نیازمند بسترهایی در داخل و خارج است. جایی که سومدیریت داخلی و تحریمها، رقابتها و اولویتهای خارجی متغییرهایی هستند که بر آن تاثیر میگذارند.
موقعیت ژئوپلتیکی این بندر اقیانوسی که ایران را به آبهای آزاد مرتبط میکند، برای هند ارزشمند است از آن رو که میتواند با بهرهگیری از این بندر نیاز خود به رقیب و یا حتی دشمن خود در منطقه یعنی پاکستان را مرتفع ساخته و به واسطه ایران به بازارهای افغانستان، آسیای مرکزی و حتی اروپا دسترسی داشته باشد. این مهم، چالشهایی هم پیش پای خود دارد که برای بررسی آن از یکسو و اهمیت بندر چابهار از سوی دیگر و اینکه چرا هند تا این حد خواستار حضور در این بندر است با «ابراهیم رحیمپور» سفیر پیشن ایران در هند به گفتوگو پرداختیم.
براساس اعلام هند، آمریکا برای ۶ ماه معافیتهای تحریمی چابهار را تمدید کرده و حالا سوال این است که ترامپ چرا چنین امتیازی برای هند قائل شده است؟ آیا توافق پشت پرده ای صورت گرفته و رئیسجمهور آمریکا این معافیت را در معاملهای به هند داده است؟
تحریمها یک معادله پیچیده هستند و میتوان آن را به صفحهای از شطرنج در عرصه سیاست جهانی تشبیه کرد؛ جایی که مهرهها به بازی گرفته میشوند و در این صفحه، اگر یک طرف بتواند با مهرهها بهخوبی بازی کند، برنده خواهد بود. در صفحه شطرنج مورد نظر، یعنی در ارتباط با تحریمهای آمریکا و بهویژه در شرایطی که تحریمها از سوی سازمانهای بینالمللی نیز مصوب شدهاند، طبیعتاً تحریمهای آمریکا از استحکام قانونی بیشتری برخوردار میشوند. با این حال، آقای ترامپ با مهرهها بازی میکند؛ گاهی بازی او مطلوب نیست و تاکتیکهایش را تغییر میدهد. مانند آخرین دیداری که رئیسجمهور چین انجام داد؛ دیداری که مواضع مطرحشده در آن با سخنان پیشین و گفتار یک سال اخیر وی تفاوت داشت.
در این صفحه شطرنج، مهرههای گوناگونی وجود دارند؛ از شاه و وزیر گرفته تا قلعه، اسب، فیل و سرباز. به هر حال، مهره فیل را میتوان بهصورت سمبلیک نماینده کشور هند دانست که در این بازی مورد استفاده قرار گرفته است. این البته صرفاً یک مثال بود که برای توضیح موضوع عرض کردم.
در مورد تمدید تحریمها اما معتقدم که این اقدام جنبهای نمادین دارد. تا آنجا که اطلاع دارم، هند در گذشته از این معافیت تحریمها بهره چندانی نبرده و هزینه قابلتوجهی نیز در این زمینه نکرده است. با این حال، این مسیر را نسبتاً آسان و حتی تا حدودی مجانی بر عهده گرفته بود؛ بهویژه در دورهای که با افغانستان همکاری میکرد. اکنون نیز با توجه به تحولات اخیر، مجدداً تمایل دارد با افغانستان همکاری کند.
اینکه در این معادله، همکاری هند با افغانستان به نفع ما است یا خیر؛ چرا که ما در واقع راهی را در اختیار آنها قرار میدهیم تا کالاهایی را وارد یا صادر کنند، که این امر ممکن است تا حدودی دست ما را محدود کند. از این جهت، نمیتوانم امتیاز مثبتی قائل شوم و بگویم که در این معادله، هندیها هزینههایی را متقبل میشوند که به نفع ما نیز باشد. البته امیدواریم در آینده شاهد چنین وضعیتی باشیم، اما تا این لحظه، آنچه من دیدهام، چنین صحنهای نبوده است.
ترامپ در پی رضایت هند است تا از فشارهای چین و روسیه بکاهد
در روابط دهلی و واشنگتن در ماه های اخیر فرازونشیبهایی بوده، آیا این معافیت میتواند آغاز برای بهبود روابط دو کشور به ویژه در زمینه تعرفهها باشد؟ و اینکه آیا میتوان این توافق نشانهای از تثبیت جایگاه هند به عنوان قدرتی تازه در جهان قلمداد کرد؟
مسئله تعرفهها، موضوعی است که آقای ترامپ با صدای بلند و لحنی تهدیدآمیز علیه بسیاری از کشورها، بهویژه چین، هند و اروپاییها و برخی کشورهای دیگر آغاز کرد. با این حال، به نظر میرسد او نتوانست به خواستههای خود در این زمینه دست یابد.
از این منظر، باید توجه داشت که هند نیز دارای اقتصادی بزرگ است و در برخی حوزهها، بهویژه در تجارت با آمریکا، اقتصادی پیشرفته و در حال رشد دارد. در مقابل، سیاستهای بسیار محتاطانه و بهاصطلاح همراه با کرنش که از سوی برخی کشورها در برابر تعرفههای آمریکا مشاهده شد، در مورد هند چندان صادق نبود و هند در این زمینه موضعی قوی اتخاذ کرد و تعرفهها را نپذیرفت.
اوج این کوتاه آمدن آقای ترامپ هم در سفر به چین و دیدار با رئیسجمهور این کشور بود که در آنجا نشانههایی از نزدیکی با چین و روسیه را نشان داد، این امر به نوعی موقعیتی مهم و معنادار به وجود آورد. به نظر میرسد ترامپ پی برد که در شرایطی که همزمان با چین و روسیه درگیر است، درگیری اقتصادی با هند میتواند اشتباه باشد. طبیعی است که در چنین وضعیتی، اگر بخواهد در عرصه اقتصادی با هند وارد تعامل مؤثر و سازندهای شود، نیازمند اتخاذ سیاستی دقیقتر و هوشمندانهتر است.
به گمانم، در آینده شاهد تحرکات دیگر و به نوعی کرنش از سوی آقای ترامپ خواهیم بود، چراکه او ناگزیر است با ایجاد رضایت در هند، فشارهای موجود در سایر جبهههای سیاسی و اقتصادی را متعادل سازد.
به نظر من، در این مورد نباید دچار بزرگنمایی شویم؛ گرچه در مجموعِ مراودات و معادلاتی که میان آمریکاییها و هندیها وجود دارد، چابهار عامل تعیینکننده قوی نخواهد بود اما با این حال، میتوان آن را نوعی حرکت سیاسی دانست که مشابه آن در برخی کشورها در گذشته نیز مشاهده شده است.
درباره اینکه در گفتوگوهای دو جانبه هند و آمریکا چه مواردی مطرح شده و پشتوانه این معافیت تحریمی چیست و چه نوع تفاهم یا معادلهای میان طرفین صورت گرفته است؛ اطلاعات دقیقی در دست نیست. بنابراین، نمیتوان در مورد آن بهطور قطعی اظهار نظر کرد با این حال، باید توجه داشت که در عرصه روابط بینالملل، چنین بدهبستانهایی امری کاملاً متداول است و هر کشوری در میز مذاکره تلاش میکند منافع خود را تامین کند. شایسته است ما نیز بیاموزیم که دنیای امروز، دنیای تعامل، بدهبستان و استفاده هوشمندانه از فرصتهاست.